Rond de periode van Allerheiligen willen we graag nog eens stilstaan bij de patroonheiligen van onze kerken in de pastorale eenheid. Het is reeds van 2011 geleden dat Karel Fischer een rubriek hierrond verzorgde in Kerk&Leven (‘Heiligen, kerkelijke en burgerlijke feesten’). Daarnaast wilden we ook wel eens weten of onze kerken een zogenaamde ‘medepatroon’ of ‘tweede beschermheilige’ hebben, zoals soms wel eens gebruikelijk is. Dit zijn heiligen die, naast de primaire patroonheilige, de officiële bescherming en voorspraak genieten over een specifieke parochie of kerk. En opgelet: dit is nog iets anders dan een ‘dubbelpatronaat’, waarbij de kerk toegewijd is aan twee verschillende heiligen, zoals bv. de Sint-Petrus-en Pauluskerk in Oostende.
Een stukje geschiedenis
Misschien nog even goed om weten… De parochie Sint-Rikier in Bredene-Dorp kan wel de moeder genoemd worden van onze (ondertussen) pastorale eenheid. Zo strekte de parochie zich vóór 1857 uit over het hele grondgebied van de huidige pastorale eenheid Galilea. In 1857 werd het Sas een zelfstandige parochie, in 1899 volgende de Vuurtorenwijk. De jongste dochter, St.-Theresia Bredene-Duinen, werd pas in 1936 (1937) mondig bevonden om tot parochie bevorderd te worden.
Sint-Rikier

De Sint-Rikierskerk in Bredene-Dorp is een prachtig voorbeeld van hoe de naam en geschiedenis van een kerk rechtstreeks verbonden zijn met middeleeuwse kloostertradities. De kerk kent slechts één enkele patroonheilige: Sint-Rikier (ook bekend als Sanctus Richarius of Riquier). De reden waarom deze dorpskerk aan deze specifieke, minder bekende Franse heilige is gewijd, is historisch heel eenduidig. Enerzijds is er de Franse connectie: de oorsprong van de parochie ligt in het jaar 1087. In die tijd stichtten benedictijner monniken in Bredene een priorij die onder het gezag viel van de Abdij van Saint-Riquier in de buurt van Abbeville (Noord-Frankrijk). Anderzijds was er het patronaatsrecht: omdat de abt van deze Franse abdij het recht had om de pastoor in Bredene aan te duiden, werd de kerk logischerwijs gewijd aan de stichter en patroonheilige van hun eigen moederabdij: de heilige Rikier.
foto: Preekstoel St.-Rikier (c) Paul Hermans
Sint-Jozef
De Sint-Jozefskerk in Bredene-Sas (in de volksmond ook wel de Saskerk genoemd) vertelt een heel ander verhaal dan de middeleeuwse Sint-Rikierskerk. Waar Bredene-Dorp een geschiedenis heeft van landbouw en overstromingen, is de geschiedenis van de Sint-Jozefskerk onlosmakelijk verbonden met de arbeidershistorie, de kanalen en de industriële bloei van de wijk. De kerk werd dan ook toegewijd aan Jozef van Nazareth, de voedstervader van Jezus die binnen de katholieke traditie wordt vereerd als de beschermheilige van de arbeiders, timmerlieden en gezinnen. Dit was een uiterst bewuste keuze voor een wijk die destijds volop in ontwikkeling was dankzij hardwerkende arbeiders.
De parochie werd in de 19e eeuw gesticht, oorspronkelijk onder de naam Molendorp (zo wordt de kerkraad ook nog altijd naar vernoemd). Toen er in 1874 een definitieve neogotische kerk werd gebouwd, werd deze toegewijd aan Sint-Jozef. De huidige modernere kerk dateert uit 1953, maar heeft datzelfde, exclusieve patronaat behouden.

Sint-Theresia

De Sint-Theresiakerk (voluit Sint-Theresia van het Kind Jezus) is historisch nauw verbonden met de opkomst van Bredene-Duinen als bruisende badplaats in de vroege 20e eeuw. Waar het Dorp agrarisch was en het Sas industrieel, ademt deze kerk de sfeer van het vroege kusttoerisme. Deze relatief jonge kerk is uitsluitend en alleen toegewijd aan Sint-Theresia van het Kind Jezus (beter bekend als de heilige Theresia van Lisieux).
Er zijn twee redenen waarom deze specifieke kerk weleens vragen oproept wat betreft de naamgeving of locatie. Losgekoppeld van het ‘Dorp’: tot de jaren 1930 ressorteerde het opkomende toeristische gehucht Bredene-Duinen onder de historische parochie van Sint-Rikier in Bredene-Dorp. In 1936 werd Bredene-Duinen een volledig zelfstandige parochie met een eigen, gloednieuwe patroonheilige. Er is dus sprake van een administratieve splitsing in het verleden, niet van een samensmelting van twee heiligen in één kerk.
Voordat de huidige, neoromaanse kerk in gebruik werd genomen (gebouwd vanaf 1939 en door de Tweede Wereldoorlog pas ingewijd in 1947), maakten de gelovigen gebruik van een nabijgelegen houten noodkerk en schooltje met de naam ‘Cruysduyne’. Soms denkt men door die oude historische locatienaam aan een dubbele betekenis, maar kerkrechtelijk is de parochie vanaf de stichting altijd puur aan Theresia toegewijd. De keuze voor Theresia van Lisieux was in de jaren 20 en 30 erg populair. Zij werd in 1925 heilig verklaard en gold destijds als de ‘grootste heilige van de moderne tijd’, waardoor een aantal jonge parochies aan de Belgische kust haar destijds als beschermheilige kozen.
Sint-Antonius
De kerk in de Vuurtorenwijk heeft een uitgesproken maritiem verleden. Ze is toegewijd aan Sint-Antonius van Padua. Er zijn wel twee interessante historische redenen waarom mensen soms aan een dubbele link of verwarring denken bij deze heilige. Binnen de katholieke traditie zijn er immers twee populaire heiligen met de naam Antonius. Enerzijds Antonius Abt, de kluizenaar, vaak afgebeeld met een varken, anderzijds Sint-Antonius van Padua, de franciscaan en volksprediker. De kerk op de Vuurtorenwijk is specifiek en alleen gewijd aan deze laatste.

Er is ook de link met de vissers en schippers. Hoewel hij universeel bekend staat als de heilige die ‘helpt’ bij het terugvinden van verloren spullen, wort hij in de Vlaamse kustgemeenschappen specifiek aanroepen als beschermheilige van de vissers en zeelieden. Sint-Antonius van Padua heeft altijd een enorme historische devotie gekend onder de lokale vissersbevolking. In tijden van zware stormen trokken vissersvrouwen massaal naar Antonius toe om een behouden vaart voor hun mannen af te smeken. Toen de Vuurtorenwijk rond 1900 sterk begon te groeien als echte vissers- en arbeiderswijk, was de keuze voor Antonius als patroonheilige voor de nieuwe kerk dan ook een heel logische keuze. De kerk heeft dus een sterke dubbele betekenis voor de wijk (zowel spiritueel als maritiem-sociaal), maar kerkrechtelijk gezien is er sprake van een enkelvoudig patronaat.
Onze-Lieve-Vrouw Ter Duinen (Visserskapel)
Hoewel het geen op zichzelf staande parochiekerk is, valt ook de bekende Visserskapel uit 1736 binnen het grondgebied en de werking van deze pastorale eenheid. Hier staat Onze-Lieve-Vrouw (Maria) als patrones van de vissers centraal.
Conclusie
Binnen de officiële parochieregisters en de huidige werking van de Pastorale Eenheid Galilea Bredene-Vuurtoren hebben de individuele kerken geen formele, liturgisch erkende medepatronaten of officiële tweede beschermheiligen. Elke kerk is expliciet toegewijd aan één specifieke patroonheilige.
Maar…
Wel kent de lokale geloofs- en volkscultuur een aantal sterke historische devoties die in de praktijk functioneren als een “tweede beschermheilige” of een specifiek medepatronaat:
1. De Visserskapel en Onze-Lieve-Vrouw Ter Duinen
Hoewel de parochiekerk van Bredene-Duinen officieel is toegewijd aan Sint-Theresia van het Kind Jezus, heeft de wijk een gigantische devotie voor Maria (Onze-Lieve-Vrouw). Door de historische aanwezigheid van de Visserskapel (Onze-Lieve-Vrouw Ter Duinen) uit 1736, beschouwen veel Bredenaars Maria als de spirituele mede-patrones van de duinen- en kuststreek. (geen bronvermelding)
2. Sint-Antonius van Padua en Sint-Gerardus
In de Sint-Antonius van Paduakerk is er een historische link met de heilige Gerardus Majella. Toen in 1932 de oude houten barakkerk (“d’Oede Viertorre”) werd afgebroken om plaats te maken voor de huidige kerk, werd het interieur deels gerecycled. Het huidige hoofdaltaar is destijds opgebouwd uit elementen van het oorspronkelijke hoofdaltaar én het specifieke Gerardusaltaar uit de noodkerk. Gerardus blijft daardoor een historisch verweven figuur in deze parochie. (bron: VLIZ)
3. Sint-Rikier en Sint-Maurontus
In de Sint-Rikierskerk in Bredene-Dorp is er, vanwege de nauwe band met de legenden rond Sint-Rikier, van oudsher een sterke verering voor de heilige Maurontus. Volgens de abdijkronieken was het immers Rikier die Maurontus als baby adopteerde en doopte na het beroemde paardenwonder. Dit maakt Maurontus een traditionele bijfiguur in de geschiedenis van de dorpsparochie. (geen bronvermelding)
4. Sint-Jozef en H. Hart

Alhoewel de eerste kerk en ook de nieuwe kerk toegewijd werden aan Sint-Jozef, werd deze laatste bij de plechtige wijding in 1954 eveneens toegewijd aan het H. Hart van Jezus. Het mooie glasraam in het koor getuigt hiervan. (Bron: 50 jaar parochie St.-Jozef)
(Johan Vervaeke)
met dank aan de artikels van Karel Fischer
