Het is ondertussen al meer dan een jaar geleden dat paus Leo XIV voor de eerste keer op het balkon van de Sint-Pietersbasiliek verscheen. Maar zijn eerste woorden, “Vrede zij met jullie”, hebben alleen maar aan kracht gewonnen! Er is nood aan vrede in deze wereld en onze samenleving. Maar, zoals een oud Vlaams gezegde zegt, het is goed in eigen hart te kijken. Vrede begint bij onszelf, als wij zelf vredelievende mensen worden. Vredelievende mensen zijn ook Godlievende mensen. In elke eucharistieviering vragen wij God om vrede: “Geef ons Uw vrede” en worden we uitgenodigd om elkaar die vrede toe te wensen.
Deze oproep klinkt dit werkjaar ook doorheen de grondtoon waarbij we een gans jaar lang – en meer dan ooit – uitgenodigd worden om te helen wat is gebroken is, om te zoeken wat is verloren, om Gods vrede te laten heersen in ons hart en ons leven.
Vrede: geen conflict
Vrede: een woord dat ieder volk kent, een belofte die in elke cultuur weerklinkt, een verlangen van elke mens om te leven zonder angst en dreiging. Maar wat is vrede?
Wanneer een wereldleider het woord ‘vrede’ in de mond neemt, bedoelt die vaak dat er geen conflict is met een ander land, dat handel mogelijk is en dat de economie kan groeien. Vrede wordt dan herleid tot rust en veiligheid, de voorwaarden voor stabiliteit en welvaart. Vandaag ervaren we dat die vrede, jammer genoeg, op zoveel plaatsen in de wereld ontbreekt.
Bijbelse vrede: heel maken
Ook in de Bijbel vinden we deze betekenis van vrede terug: wanneer het conflict verdwijnt, kan men veilig leven. Toch gaat de Bijbelse vrede veel verder dan de afwezigheid van strijd. In het Oude Testament klinkt het woord ‘sjalom’ veelvuldig. De Bijbelse betekenis van sjalom is: ‘heel’ of ‘compleet. Het leven is complex en broos. Wanneer iets breekt, wanneer relaties scheefgroeien, wanneer onrecht ontstaat, valt het leven uiteen. Dan is er geen sjalom. Daarom is sjalom ook een werkwoord: herstellen wat gebroken is, aanvullen wat ontbreekt, goedmaken wat misging.
Jezus: de Vredevorst
Jezus’ leven laat concreet zien hoe Gods vrede is. In Hem wordt het visioen van een wereld in harmonie werkelijkheid. Vervuld van de Geest kon Jezus zich verzetten tegen de krachten die vrede belemmeren. Jezus belichaamt Gods sjalom: gerechtigheid wordt werkelijkheid, verzoening krijgt vorm en vreugde wordt tastbaar. Dat wordt zichtbaar in de vele momenten waarop Jezus mensen in hun gebrokenheid heel maakt.
Diezelfde vrede wordt zichtbaar in het leven van wie Hem volgen. De apostelen ontvingen deze vrede al toen zij ingingen op Jezus’ oproep “Kom, volg mij!”. Door hun antwoord schonk Jezus hun zijn vrede. Trouw zijn ze hem gevolgd tot in de bovenzaal. In Joh 14,27 zegt Jezus: “Ik laat jullie mijn vrede na; mijn vrede geef ik jullie, zoals de wereld die niet geven kan. Maak je niet ongerust en verlies de moed niet.”
Jezus vraagt niet: wil je Mijn vrede? Hij geeft en schenkt zijn vrede. Juist omdat Hij deze woorden uitspreekt in zijn afscheidsrede, vlak vóór zijn lijden, krijgen ze een bijzondere betekenis. De leerlingen kunnen de op handen zijnde noodlottige wending van hun Heer enkel ervaren als een hartverscheurend verlies. Ze begrijpen het niet. Maar Jezus bemoedigt hen: “Wees niet bang, maak je niet ongerust”. Hij vraagt zijn Vader om een pleitbezorger, de Heilige Geest, te sturen. De Geest die later alles duidelijk zal maken.
Zijn kruisdood wordt paradoxaal genoeg, bron van vrede. De Geest zal inspireren en helpen te begrijpen wat het is om sterk te zijn in zwakte en om leven te behouden door te sterven. Wat voor de apostelen aanvoelt als breuk, gemis en ontreddering, wordt met de kracht van de Geest, bron van gerechtigheid, verzoening en vreugde; de bouwstenen van Gods vrede.
Jezus laat ons niet alleen. Hij schenkt ons zijn vrede én zijn Geest. Hij, die zichzelf de Vrede noemt, schenkt Zichzelf aan ons. We hebben deze woorden vandaag misschien meer nodig dan ooit, ook al vinden we het soms moeilijk om eraan vast te houden.
Vrede in de liturgie
In elke eucharistie bidt de voorganger, vóór de communie, om Jezus’ vrede. Het gebed wortelt rechtstreeks in de woorden van Christus: “Heer Jezus Christus, Gij hebt aan uw apostelen gezegd: Vrede laat Ik u na, mijn vrede geef Ik u. Let niet op onze zonden maar op het geloof van uw Kerk. Vervul uw belofte: geef vrede in Uw naam en maak ons één. Gij die leeft in eeuwigheid. Amen.” Daarna deelt de voorganger Jezus’ vrede aan iedereen mee: “De vrede van de Heer zij altijd met u.”, en ons vertrouwde antwoord: “En met uw geest.” In dit gebed wordt gevraagd om heelheid waar gebrokenheid heerst. De priester bidt Jezus niet te letten op onze zwakheid, maar op het geloof van zijn Kerk.
Deze woorden bereiden ons voor op de communie, het sacrament dat ons verenigt met de Verrezen Heer. Wie aan de maaltijd van de Heer wil deelnemen, wordt uitgenodigd om in vrede te leven: in harmonie met God, met de naaste en met heel de schepping. Daarom volgt na het gebed de uitnodiging: “Wenst elkaar de vrede toe.”
Die vredeswens is veel meer dan een vriendelijke groet. Ze is een zichtbaar teken dat de vrede van Christus onder ons wordt doorgegeven. We drukken ermee uit dat we bereid zijn tot verzoening, verbondenheid en een nieuw begin. Vanuit die houding ontdekken we dat vrede nooit enkel ons eigen werk is. Wij geloven dat de kracht van de Geest ons vormt tot instrumenten van die vrede, zelfs wanneer wij denken dat we dat nauwelijks kunnen. De Trooster wil ons hart bewonen. Hoe meer we Hem toelaten, hoe meer innerlijke rust ons deel wordt. En die vrede, die niet ons bezit is maar ons geschonken wordt, mogen wij doorgeven aan de wereld. Dat is de weg van vrede waartoe wij geroepen zijn.
Toch proberen wij vaak zelf vrede te organiseren, alsof er een draaiboek bestaat. Maar de vrede van Christus is nooit óns project. Het is zijn bestemming voor ons. Misschien is dat wel de grootste opluchting: dat wij niet alles zelf hoeven te dragen in een wereld die soms zo chaotisch is. Wie vrede wil bewerken, ontdekt dat vertrouwen belangrijker is dan strategie, dat echte vrede niet zomaar ‘iets’ is, maar ‘Iemand’ die ons tegemoetkomt.
Een mens van vrede
De grondtoon nodigt ons dit jaar uit om even stil te staan bij wat het voor ons betekent ‘een mens van vrede’ te zijn. Wat betekenen de woorden die we in de eucharistie uitspreken wanneer we elkaar de vrede toewensen? En welke stappen kunnen we zetten om een vredevolle gemeenschap te zijn/worden die leeft van de vrede die Christus ons geeft?
“De vrede van de Heer zij altijd met jullie!”
(Johan Vervaeke)
Bron: de gesprekstekst over de grondtoon, CCV, 2026
